Bilim insanları, koronavirüs salgınında sera gazı salımlarında yaşanan süratli düşüşün, 2020’de Çin’de gözlemlenen rekor düzeydeki yağışlarda kilit rol oynadığını söylüyor.
Sera gazlarının ve aerosol ismi verilen küçük parçacıkların azalması, sağanak yağışları artıran atmosferik değişikliklere neden oldu.
Yaşanan sel felaketlerinde yüzlerce insan ölürken milyonlarca insan da yağış ölçüsünün rekor kırdığı yaz aylarında yaşadıkları yerlerden tahliye edildi.
Fakat sera gazı salımlarındaki uzun vadeli kesintilerin emsal olayları tetiklemesi mümkün değil.
2020’nin Haziran ve Temmuz aylarında Çin’in doğusundaki birçok bölgede şiddetli sel felaketleri yaşandı. Yangtze Irmağı’na 1961’den bu yana görülen en ağır yağış düştü. Irmağın Haziran ve Temmuz aylarında aldığı yağışta evvelki 41 yılın ortalamasına kıyasla yüzde 79’luk bir artış yaşandı.
Araştırmacılar, sera gazı salımlarındaki kesintinin çok yaz yağmurlarının yaklaşık üçte birine katkıda bulunduğunu söylüyor.
Bugüne kadar sel olaylarının nedenini anlamaya çalışan bir dizi bilimsel çalışma yapılı. Bunlardan kimileri Hint Okyanusu’ndaki çok hava şartlarını işaret etti.
Milletlerarası bir takım tarafından yürütülen ve Nature Communications mecmuasında yayımlanan yeni bir araştırma ise büsbütün yeni bir teori ortaya attı.
Buna nazaran, Covid-19 salgını sırasında kapanmaların neden olduğu sera gazı ve aerosol salımlarındaki ani düşüş, ağır sağanakların ana nedeniydi.
Çalışmanın müellifleri, son 40 yılda Çin’in doğusunda ve merkez bölgelerinde yaz yağışlarının atmosferdeki aerosol ölçüsündeki artıştan ötürü değerli ölçüde azaldığını gösteriyor.
Çoklukla kömür yakılmasıyla havadaki ölçüsü artan bu parçacıklar, büyük ölçekli fırtınaların oluşumunu azaltarak yağışların da azalmasına neden olabiliyor.
Bu yeni çalışma, 2020’de bu parçacıkların yokluğunun ve daha düşük sera gazı salımlarının tam karşıtı bir tesire, yani yağmurda büyük bir artışa neden olduğunu söylüyor.
Bununla birlikte, pandemi kapanmalarını sellere bağlayan olaylar zinciri epeyce karmaşık.
Çin’in Nanjing Bilgi Bilimi ve Teknolojileri Üniversitesi’nden araştırmanın başyazarı Prof. Yang Yang, “Aerosollerin azalması nedeniyle karalar ısındı, başka yandan sera gazlarındaki azalma nedeniyle okyanuslar soğudu. Bu da yaz aylarında kara-deniz sıcaklık farkını artırdı” dedi ve ekledi:
“Bu da Güney Çin – Filipinler Denizi üzerindeki deniz düzeyi basıncını artırdı ve Çin’in doğusuna nemli hava getiren rüzgarları ağırlaştırdı. Akabinde sağanak yağışlar görüldü.”
Dünya çapında hükümetlerin birden fazla, güç sistemlerini fosil yakıtlardan arındırarak global ısınmanın büyük bir kısmından sorumlu olan gazların ve aerosollerin salımlarını azaltmaya çalışıyor.
Pekala bu değişiklikleri yapmanın 2020’de Çin’de yaşananlar üzere çok hava olaylarını tetikleme tehlikesi var mı?
Prof. Yang, “Bu yeterli bir soru” diyor ve ekliyor:
“Covid-19 pandemisinin tesiriyle 2020’nin başlarında salımlar değerli ölçüde azaldığı için iklim sisteminin çeşitli bileşenlerinde süratli ve ani bir değişikliğe neden oldu.
“İklim sistemindeki böylesine ani değişiklikler, siyasetlerle öngörüldüğü üzere daima fakat kademeli salım azaltımlarının sonucunda ortaya çıkacak değişikliklerden çok farklı olacaktır.”
