Rusya Devlet Lideri Vladimir Putin Ukrayna’nın doğusuna yapacağı askeri operasyonu duyurmadan saatler evvel, ABD, Moskova ve Pekin’i “hiç de liberal olmayan” bir dünya tertibi yaratmak için birleşmekle suçladı.
Ukrayna-Rusya krizi, Çin için birçok alanda büyük zorluk teşkil ediyor.
Rusya ve Çin ortasındaki diplomatik ilginin her zamankinden daha yakın hale geldiği, öteki ülkeler boykot ederken Putin’in Pekin’de düzenlenen Kış Olimpiyatlarına katılan az sayıda dünya önderinden biri olmasından anlaşılabilir.
Putin’in, Ukrayna’nın doğusunda ayrılıkçıların denetim ettiği iki bölgeyi resmen tanımak ve oraya asker göndermek için Olimpiyatların sona ermesini beklemesi dikkat alımlı bir durum.
Çin hükümeti, kamuoyuna yaptığı açıklamalarda tüm tarafları Ukrayna’daki tansiyonu düşürmeye çağırdı.
Lakin artık Rusya tüm bu baskıyı dağıttığına nazaran, çatışmalar tırmanırken Çin’in resmi pozisyonu ne olacak?
Avrupa’da bir savaşı desteklerken görülemeyeceğini düşünen Çin hükümeti, birebir vakitte Moskova ile askeri ve stratejik bağlarını güçlendirmek istiyor.
Ukrayna’nın bir numaralı ticaret ortağı olan Çin, Kiev ile güzel alakalar sürdürmek istese de, onun topraklarına asker gönderen hükümetle müttefik olması bunu zorlaştırabilir.
Ayrıyeten, Rusya’yı desteklediği düşünülürse, Batı Avrupa’yla yaptığı ticaretin geri tepme mümkünlüğü da var.
ÇİN’İN DIŞ SİYASETİ DEĞİŞECEK Mİ?
Çin başkanlarından daima olarak uzak durulmasının sebebi, onların diğerlerinin içişlerine karışmaması ve başka ülkeleri içişlerine karıştırmamasındandı.
Lakin geçen hafta, şaşırtan bir halde Çin, Ukrayna’nın işgalini kınayan Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu’ndaki oylamada çekimser kaldı.
Kimi analistler, Pekin’in oylamada Rusya’ya katılmasını bekliyordu, lakin bunun olmaması “Batı için bir kazanç” olarak tanımlandı. Bu, Pekin’in müdahaleden uzak duruşunun bir işaretiydi.
Lakin Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Venbin Vang’in Ukrayna’da olup biteni bir “işgal” olarak nitelendirmeyi reddetmesinin de göstereceği üzere, ülke şu anki durumu kınamaktan hala uzak.
Pekin’in durumun farkında olduğu ve kasıtlı olarak görmezden geldiğine dair doğrulanmamış haberler de var.
Amerikan New York Times gazetesinin kimliği belirtilmeyen ABD yetkililerine atıfta bulunduğu bir rapora nazaran, Washington geçtiğimiz aylarda tekraren Çin’e probleme müdahale etme ve Rusya’ya Ukrayna’yı işgal etmeme iletisi verme daveti yaptı. Amerikalı yetkililer daha sonra Pekin’in bu bilgiyi Moskova ile paylaştığını öğrendiğini, ABD’nin uyuşmazlık çıkarmak istediğini ve Çin’in Rusya’nın planlarını engellemeye çalışmayacağını söyledi.
TAYVAN ÜZERİNDEN PARALELLİK KURULDU
Çin Komünist Partisi’nin en çok endişelendirecek şey, bu olanların kendi halkını ve onların dünya görüşünü ne biçimde değiştirebileceği.
Bu nedenle basında ve toplumsal medyada Ukrayna’nın durumuyla ilgili konuşmalar manipüle ve denetim ediyor.
Tayvan’ın bahse karışması uzun sürmeyecekti.
Kendi kendini yöneten ada, Parti tarafından aslında anakarayla birleşmesi gereken isyankar bir eyalet olarak görülüyor.
Rusya’nın Ukrayna’yı işgalini kendi ulusları için kullanan milliyetçiler, Çin’in Twitter yerine kullandığı toplumsal medya uygulaması Weibo’da yaptıkları paylaşımlarda bu durumu “Tayvan’ı geri almak için en yeterli şans” olarak gördüklerini yazdılar.
Çin hükümeti son günlerde Rusya’ya yaptırım uygulanmasını reddederken Tayvan’ı zorla ele geçirmeye çalışırsa, ki bu kanlı ve maliyetli olacak, misal bir muamele görebileceğini biliyor.
Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Chunying Hua, Pekin’de tertipli bir basın toplantısında, Çin’in hiçbir vakit yaptırımların meseleleri çözmenin en uygun yolu olduğunu düşünmediğini söyledi.
Lakin Çin vatandaşları, Rusya’nın Ukrayna’yı işgal etme münasebetine ve bunu kendi ülkelerine uygulama niyetine katılmaya başlarsa, ülkenin mevcut sonlarıyla ilgili tüm açıklaması alt üst olabilir.
TOPLUMSAL MEDYADA SANSÜR VE TENKİT
Vladimir Putin, Ukrayna’da Rusça konuşan halkı özgür bıraktığını söyledi.
Pekala, artık Çin’in bir kesimi olan etnik Moğollar, Koreliler, Kırgızlar ve başkaları ne olacak? Pekala ya Tibetliler yahut Uygurlar daha fazla özerklik ve hatta bağımsızlık davetlerini yenilerse?
Bunun olmaması Çin Devlet Lideri Şi Cinping için her şeyden daha kıymetli.
Münasebetiyle hükümetin, Putin’in Doğu Avrupa’daki hareketleri konusunda halkı nasıl yönlendirdiğini görmek için Çin toplumsal medyasındaki açıklamalara bakmanız kâfi.
Pazartesi günü Çin’in resmi yayın organlarından Beijing Daily gazetesi, Pekin’deki Rusya Büyükelçiliği’nin toplumsal medyadan yaptığı “Kiev’deki ‘neo-Nazi’ hükümete yardım etmeme” davetini paylaştı.
Toplumsal medyada Ukrayna ve Rusya ile ilgili yorumlar da sıkı bir halde denetim ediliyor.
“Putin muhteşem”, “ABD’nin karşısındayım, Rusya’yı destekliyorum”, “Amerika her vakit dünyada karışıklık yaratmak istiyor” üzere paylaşımlar Çin toplumsal medyasında dolaşıyor.
Lakin Çin’in hala biraz temkinli olduğu açık.
Kiev’deki Çin Büyükelçiliği’nin yayımladığı, vatandaşlarına birbirlerine yardım ederken “Çin’in gücünü göstermek” için otomobillerine Çin bayrakları asmalarını tavsiye ettiği bildiriden geri dönüldü.
Savaş başladıktan birkaç gün sonra, insanlara “kimliğini serbestçe açıklamamaları yahut tanımlayıcı işaretler göstermemeleri” önerildi.
Kimileri, bu değişikliğin, Komünist Parti medyasının Putin’in aksiyonlarını desteklediğine dair haberler Ukrayna’ya ulaştığında, bunun Çin halkını tehlikeye atabileceği endişesinden kaynaklandığını düşünüyor.
Lakin tekrar de seslerini duyurmayı başaran eleştirmenler var.
Hafta sonu boyunca, önde gelen beş Çinli akademisyen, Rusya’nın aksiyonlarını kınayan bir açık mektup yazdı.
Tarihçi Guoqi Şu ise “Bu bir işgal. Çinlilerin dediği üzere: Bir geyiğe at diyemezsiniz” dedi.
Mektup yayımlandıktan saatler sonra sansürlendi ve internetten kaldırıldı.
Bu tıp gönderilerden ne kadarının sansürlendiği ve ABD’yi eleştirenlerden hangilerinin öne çıkarıldığı bilinmezken Çin’deki insanların kaçının barış daveti yaptığı konusunda gerçek bir fikir edinmek güç.
Bir toplumsal medya kullanıcısı şöyle yazıyor: “Neden bu kadar çok insan Rusya ve Putin’i destekliyor anlamıyorum. İşgal adalet olarak mı görülüyor? Her türlü savaşa karşı çıkmalıyız!”.
Bir oburu ise: “Putin, diğer bir ülkenin içişlerine açıkça müdahale ederek Ukrayna ayrılıkçı bölgelerinin bağımsızlığını tanıyor” diyor.
Bu son gönderi, tam olarak Çin’in, halkının gelmesini istemediği halini söz ediyor.
Çin hükümetinin içinden geçtiği mayın tarlasının özü bu.
Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Chunying Hua, düzenlediği basın toplantısında, Ukrayna’da şu anda yaşananların bir işgal olup olmadığı sorulduğunda, “tarihi bağlamın karmaşık olduğunu” ve mevcut durumun “farklı faktörden kaynaklandığını” söyledi.
Avrupa’da büyük bir karışıklık yaşanıyor. Şi’nin ülkesinin bununla başa çıkma konusunda yapması gereken birtakım büyük seçimler var.
